In de tweede helft van de negentiende eeuw groeiden steden snel en verdwenen overal de stadsmuren. Zwolle sloopte ze in 1872, Haarlem volgde een jaar later. De muren verdwenen, maar de poortwachters niet. Dat geldt ook voor onze tijd.
De afgelopen jaren hebben makelaars, rentmeesters, notarissen, accountants en banken moeten wennen aan hun rol als poortwachter onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Voor velen voelde die rol aanvankelijk als een vreemde toevoeging aan het vak. De overheid legde immers een deel van haar toezichtstaken neer bij private professionals. Toch blijkt die ontwikkeling geen tijdelijke beleidskeuze.
Rentmeesters blijven essentieel onderdeel van het toezicht
Terwijl de Wwft langzaam naar de achtergrond verdwijnt, dient zich alweer een nieuw Europees kader aan. De Anti-Money Laundering Regulation (AMLR) moet binnen de Europese Unie zorgen voor meer uniformiteit, meer samenwerking en een steviger aanpak van financieel-economische criminaliteit. De naam verandert, de regels worden deels anders ingericht, maar de boodschap is helder: Europa ziet poortwachters niet als een noodoplossing, maar als een essentieel onderdeel van het toezicht. Voor de agrarische vastgoedpraktijk is dat een belangrijke constatering. De rentmeester bevindt zich dagelijks op een kruispunt van belangen. Hij begeleidt transacties rond landbouwgrond, agrarische bedrijven, landgoederen en ontwikkellocaties. Hij kent de ondernemers, begrijpt de markt en weet welke ontwikkelingen spelen in het buitengebied. Juist daardoor beschikt hij over kennis die voor toezichthouders vaak buiten bereik blijft. Dat verklaart waarom de overheid steeds vaker naar onze beroepsgroep kijkt.
Niet omdat rentmeesters opsporingsambtenaren zijn. Niet omdat zij fraudeurs moeten vangen. Maar omdat zij als geen ander zicht hebben op de werkelijkheid achter een transactie. Zij zien wie betrokken zijn, begrijpen de achtergrond van grondverwerving, herkennen ongebruikelijke constructies en kunnen vragen stellen die een buitenstaander niet snel zal stellen. Daarmee verschuift een deel van de poortwachtersfunctie van het publieke naar het private domein. Dat roept soms ongemak op. Want een rentmeester is in de eerste plaats adviseur van zijn opdrachtgever. Tegelijkertijd verlangt de samenleving dat hij ook waakt over de integriteit van de markt. Die rollen lopen niet altijd vanzelfsprekend parallel.
De poortwachter als blijvende schakel
Toch ligt daarin misschien juist de essentie van het rentmeesterschap. Een rentmeester kijkt immers verder dan de transactie van vandaag. Hij beheert geen bezit voor zichzelf, maar draagt tijdelijk verantwoordelijkheid voor iets dat groter is dan zijn eigen belang. Voor grond, voor ondernemingen, voor het landschap en voor de kwaliteit van het economisch verkeer. Integriteit hoort daar onlosmakelijk bij. Of de regels nu Wwft, AMLR of anders heten, die verantwoordelijkheid zal niet verdwijnen. Integendeel. De Europese wetgever maakt duidelijk dat poortwachters een blijvende schakel vormen tussen overheid, markt en samenleving.
De oude stadsmuren zijn verdwenen. Maar langs de wegen van het Nederlandse buitengebied staan nog altijd poortwachters. Alleen bewaken zij geen toegangspoorten meer. Zij bewaken het vertrouwen waarop onze grondmarkt, ons ondernemerschap en uiteindelijk onze samenleving zijn gebouwd.
Johan Benschop
Lid van Rentmeesters.nl in de provincie Utrecht
Reactie:
Deel deze pagina via: