Vestiging zakelijk recht

Kabels en leidingen worden vaak aangelegd in grond die eigendom is van derden. Via een notariële akte kan de grondeigenaar een deel van zijn bevoegdheden overdragen. De initiatiefnemer – bijvoorbeeld een netbeheerder – verkrijgt daarmee een beperkt zakelijk recht.

Zakelijke rechten en de energietransitie
De energietransitie vraagt om een aanzienlijke uitbreiding van het elektriciteitsnet. Zo investeert netbeheerder TenneT jaarlijks miljarden euro’s in nieuwe infrastructuur. Nieuwe hoogspanningsverbindingen worden daarbij regelmatig over agrarische gronden gepland. Grondeigenaren krijgen hierdoor te maken met begrippen als zakelijk recht, gedoogplicht en schadeloosstelling. In de praktijk blijkt dat veel agrariërs hierop onvoldoende zijn voorbereid. Het is daarom raadzaam om tijdig een deskundige, zoals een rentmeester, in te schakelen. De kosten hiervan komen in beginsel voor rekening van de netbeheerder.

Niet alleen grondeigenaren hebben behoefte aan deskundige begeleiding; ook netbeheerders laten zich vaak bijstaan door een rentmeester. Deze beoordeelt de haalbaarheid van het tracé, signaleert mogelijke knelpunten – zoals agrarisch gebruik, natuurwaarden en bebouwing – en adviseert over alternatieve liggingen. Daarnaast brengt de rentmeester de betrokken eigenaren en rechthebbenden in kaart en onderhoudt hij het contact met de grondeigenaren.

Het verwerven van zakelijke rechten
Een netbeheerder neemt doorgaans in een vroeg stadium, vaak via een rentmeester, contact op met de grondeigenaar om de plannen toe te lichten en toestemming te vragen voor het uitvoeren van grondonderzoek. Wanneer deze toestemming wordt geweigerd, kan de netbeheerder via de rechter alsnog toegang verkrijgen.

Na afronding van de verkenningsfase stelt het bevoegd gezag een voorkeurstracé vast. Tegen dit besluit kan bezwaar worden gemaakt, maar in de praktijk blijkt het op dat moment vaak lastig om het project nog te stoppen. Zodra het tracé definitief is vastgesteld, ontvangt de grondeigenaar een overzicht van de gebruiksbeperkingen en een financieel voorstel. De grondeigenaar heeft recht op volledige schadeloosstelling, waaronder vergoeding van directe schade, waardevermindering van de grond en eventuele toekomstige schade.

Netbeheerders zijn verplicht eerst te proberen in overleg tot overeenstemming te komen. Pas wanneer onderhandelingen geen resultaat opleveren, kan een gedoogplicht worden opgelegd.

Rol van de rentmeester
Dit voorbeeld illustreert de rol van de rentmeester bij de vestiging van een zakelijk recht. De rentmeester kan optreden zowel in opdracht van de netwerkbeheerder als van de grondeigenaar, steeds vanuit één duidelijk belang. Paul Bakker, Bauke van der Veen en Hans Lamers zijn gespecialiseerd in deze werkzaamheden.

U kunt ook contact opnemen met de rentmeester in uw provincie.